Το όρος Γράμμος είναι το τέταρτο υψηλότερο βουνό της Ελλάδας μετά τον Όλυμπο, τον Σμόλικα και τον Βόρα. Έχει υψόμετρο 2.520 μέτρα και αποτελεί τμήμα της ευρύτερης οροσειράς της Πίνδου. Σχηματίζεται από δυο κορυφογραμμές που συναντιούνται κάθετα μεταξύ τους. Η μια οροσειρά συνορεύει με την Αλβανία και έχει κατεύθυνση με τις κορφές Μαύρη Πέτρα (2461), Γκόλιο (1934), Κάμενικ (2043) και η άλλη χωρίζει τον νομό Ιωαννίνων με τον νομό Καστοριάς, έχει κατεύθυνση ανατολικά, με τις κορφές Περήφανο (2442) - Γκέσο (2166) - Επάνω Αρρένα (2192) - Κάτω Αρρένα (2075). Ανατολικά περικλείεται από τον Σμόλικα και το Βόϊο. Από τον Γράμμο πηγάζουν οι ποταμοί Αλιάκμονας και Σαραντάπορος.

Η περιοχή χαρακτηρίζεται από βραχώδεις πλαγιές, υψηλές κορυφές, ορμητικούς χείμαρρους, πολλές πηγές και εντυπωσιακές ορεινές λίμνες. Χαρακτηριστικές λίμνες είναι αυτή που βρίσκεται σε υψόμετρο 2.350 μ. και ονομάζεται «Γκίστοβα» και αυτή που βρίσκεται σε υψόμετρο 1700 μ. κάτω από την κορυφή Επάνω Αρένα και ονομάζεται «Μουτσάλια».

Η αναγνώριση της οικολογικής αξίας του Γράμμου και της αναγκαιότητας διατήρησης και αειφορικής διαχείρισής του, οδήγησε στην ένταξη της περιοχής στο δίκτυο των Σημαντικών Περιοχών για τα Πουλιά και στο δίκτυο Natura 2000. Η περιοχή αναγνωρίστηκε από το Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την αρκούδα ως μία από τις σημαντικότερες περιοχές για το είδος.

Όρος Βόιο

Tο όρος Bόιο, με κατεύθυνση από βορράν προς νότον, έχει μήκος περίπου 25 χλμ. και νότια οριοθετείται από το διάσελο, που ενώνει τα χωριά Πεντάλοφο και Eπταχώρι, ενώ στα βόρεια, λίγο πριν από τα σύνορα, όριό του αποτελεί ο ποταμός Aλιάκμονας.

Στη βορειανατολική του απόληξη, το Bόιο, λίγο προτού σβήσει στο υψίπεδο της Kαστοριάς, έχει δύο κορυφές, τα Mεγάλα Όντρια (1.589 μ.) και τα Mικρά Όντρια (1.530 μ.). Oι δύο αυτές κορυφές παρουσιάζουν την ιδιομορφία ότι αποτελούνται από οροπέδια που τυλίγονται από κάθετα πέτρινα ζωνάρια, αφήνοντας λίγες μόνον εισόδους (ή πόρτες) για να φθάσει κάποιος στα οροπέδια. Kαι τα δύο Όντρια είναι πνιγμένα στη βλάστηση από έλατα, βελανιδιές και οξιές που προσδίδουν μία ιδιαίτερη ομορφιά στο βουνό, ιδιαίτερα το φθινόπωρο, με την ποικιλία των χρωμάτων τους.

Nότια βρίσκεται η Mεγάλη Όντρια, ένα κυκλικό οροπέδιο με διάμετρο 2,5χλμ., που καλύπτει έκταση 4,5 τ.χλμ. Bόρειά της, η Mικρή Όντρια σχηματίζει ένα δεύτερο οροπέδιο με διάμετρο περίπου 1,7 χλμ. και μία έκταση περίπου 2 τ.χλμ. Kαι τα δύο οροπέδια δεν είναι επίπεδα, αλλά ξεκινούν στα ανατολικά, γύρω στα 1.300μ., και ανηφορίζουν δυτικά, μέχρι να φθάσουν σε υψόμετρο τα 1.589 μ.

Ποταμός Αλιάκμονας

Ο Αλιάκμονας είναι ο μεγαλύτερος σε μήκος ποταμός της Ελλάδας που πηγάζει σε ελληνικό έδαφος. Έχει συνολικό μήκος 267 χλμ. Σχηματίζεται από τη συμβολή δύο μικρότερων ποταμών, του Βέλιτσα ή Μπελίτσα και του Ζέλοβα ή Ζάλοβο. Ο ποταμός πηγάζει από τα βουνά Βέρνο (ή Γράμμος) και Βόιο, στα σύνορα της χώρας με την Αλβανία και εκβάλλει στο Αιγαίο Πέλαγος μεταξύ της Θεσσαλονίκης και της Κατερίνης . Περνάει από τους νομούς Καστοριάς , Γρεβενών, Κοζάνης, Ημαθίας και διαχύεται στον Θερμαϊκό κόλπο. Χείμαρροι και παραπόταμοι του Αλιάκμονα είναι ο Γράμμος, ο Στραβοπόταμος, η Πραμόριτσα, ο Γρεβενίτικος, ο Βενέτικος, ο Σαραντάπορος, ο Τριπόταμος (ποτάμι) και άλλοι.

Διαθέτει 33 είδη ψαριών. Από αυτά γύρω στα 30 είναι αυτόχθονα και τα υπόλοιπα εισάχθηκαν με ανθρώπινη παρέμβαση. Πολλά από αυτά θεωρούνται σπάνια και ένα, το μαυροτσιρώνι, δε ζει πουθενά αλλού στο κόσμο, είναι δηλαδή ενδημικό. Από αυτά τα είδη των ψαριών τα περισσότερα δεν έχουν εμπορική αξία, παρά μόνο βιολογική καθώς στηρίζουν την τροφική αλυσίδα. Άλλα ψάρια που απαντώνται στον Αλιάκμονα είναι το γριβάδι και η ιριδίζουσα πέστροφα, γεγονός που δείχνει πως τα νερά του ποταμού είναι ακόμη καθαρά. Στις εκβολές απαντώνται λίγα χέλια, τα οποία δεν μπορούν να μεταναστεύσουν επειδή εμποδίζονται από τα φράγματα.

Πολλά είδη πουλιών έχουν παρατηρηθεί στην περιοχή του Αλιάκμονα. Τα πουλιά χρησιμοποιούν την περιοχή για να φιλοξενηθούν και να ξεχειμωνιάσουν, όπως οι πάπιες, είτε να ξεκουραστούν στο μακρύ μεταναστευτικό τους ταξίδι.

ΟΡΝΙΘΟΠΑΝΙΔΑ
Η ευρύτερη περιοχή του νομού Καστοριάς παρουσιάζει ιδιαίτερο ορνιθολογικό ενδιαφέρον. Έχουν καταγραφεί πολλά είδη πουλιών εκ των οποίων τα περισσότερα φωλιάζουν στην περιοχή.

Παράρτημα Ι
(Αμφίβια και ερπετά της περιοχής όρους Γράμμου)