Οροσειρά της Βόρειας Ελλάδος που εκτείνεται στους νομούς Καστοριάς και Ιωαννίνων. Μέρος της οροσειράς εισέρχεται και στα Αλβανικά σύνορα. Οι κυριότερες κορυφές είναι ο Γράμμος (2520 μ.), το Σακούλι (2520 μ.), το Διάσελο (2393 μ.), η Επάνω Αρρένα (2192 μ.), η Κάτω Αρρένα (2075 μ.), η Μαύρη Πέτρα (2169 μ.) και ο Μπανταρός (2036 μ.).

Από αυτές, οι κορυφές Γράμμος, Μαύρη Πέτρα και Μπανταρός εκτείνονται πάνω στα Ελληνοαλβανικά σύνορα. Από τον Γράμμο πηγάζουν οι ποταμοί Αλιάκμονας και Σαραντάπορος.

Στις περιοχές Αρρένα και Σακούλι υπάρχουν δυο λίμνες. Πύλες εισόδου για τον Γράμμο θεωρούνται το Νεστόριο, που απέχει 25 χλμ. από την πόλη της Καστοριάς και η Χρυσή μετά το Επταχώρι, στο δρόμο από Θεσ/νίκη προς Γιάννενα.

Ο Γράμμος, δείγμα του μεγαλείου της φύσης, είναι ένα ασύγκριτης ομορφιάς και ίσως μοναδικό στην Ευρώπη βουνό, σε χλωρίδα και πανίδα. Η περιοχή Μπαρούγκα έχει ανακηρυχθεί “μνημείο της φύσης”. Εξαιτίας των ιδιαίτερων συνθηκών της ευρύτερης περιοχής του Γράμμου (Μπαρούγκα - τόπος δύσβατος, αραιή κατοίκηση), η βλάστηση έχει εξελιχθεί χωρίς καθοριστικές ανθρώπινες επιδράσεις, με αποτέλεσμα τη μέγιστη οικολογική τους αξία.

Στην καρδιά του Γράμμου (περιοχή Αρρένων) υπάρχει η Δρακολίμνη, λίμνη μικρή και ρηχή. Εδώ ζει ένα υδρόβιο είδος Αλπικού Τρίτωνα (οι ντόπιοι το αποκαλούν “ψάρι με πόδια”). Η άλλη Δρακολίμνη βρίσκεται σε μεγάλο υψόμετρο, στα σύνορα Ελλάδας - Αλβανίας και η πρόσβαση γίνεται μόνο με πεζοπορία από το χωριό Γράμμος.

Ο Αλιάκμονας, ο μεγαλύτερος σε μήκος ποταμός της Ελλάδος, ξεκινά το ταξίδι του από το χωριό Γράμμος και στην πορεία του στην οροσειρά του Γράμμου σχηματίζει όμορφες χαράδρες. Ο άλλος ποταμός του Γράμμου, ο Σαραντάπορος, ξεκινά από τις πηγές της Τριακοσάρας (στην περιοχή της Χρυσής και των Αρρένων) και η κοιλάδα του χωρίζει τον Γράμμο από το Βόιο και την υπόλοιπη Πίνδο.

Η πλούσια βλάστηση της περιοχής διαφοροποιείται ανάλογα με το υψόμετρο: Σε χαμηλά υψόμετρα συναντούμε αμιγή δάση δρυός, καστανιάς, λεύκης και μαύρης πεύκης. Σε υψόμετρο 800 μ. και εώς 1800 μ., βρίσκουμε δάση ελάτης και οξυάς. Στην περιοχή του χωριού Γράμμος βρίσκεται ο μεγαλύτερος αλπικός βοσκότοπος της Ελλάδος. Ο επισκέπτης μπορεί να βρει βότανα, τσάι, ρίγανη, μανιτάρια κ.ά.

Η σπουδαιότητα του φυσικού περιβάλλοντος της περιοχής του Γράμμου είναι εμφανής και από τον μεγάλο αριθμό των ειδών της άγριας πανίδας που συναντιούνται. Στην περιοχή βρίσκουν καταφύγιο η καφετιά αρκούδα, ο λύκος, η αγριόγατα, το αγριογούρουνο, το ζαρκάδι, το αγριοκάτσικο κ.ά. Τα πτηνά που ζουν και αναπαράγονται στην περιοχή είναι ο σφηκιάρης, ο φιδαετός, ο χρυσαετός, η πετροπέρδικα, η στακτοτσικλητάρα, ο δρυομυγοχάφτης, η κοκκινοκαλιακούδα, ο κούρκος, η μεσοτσικλητάρα, το χαροπούλι κ.ά.

Στα νερά του Αλιάκμονα και του Σαρανταπόρου υπάρχει άφθονο ψάρι, με πιο αντιπροσωπευτικά είδη τις πέστροφες, τις μπριάνες, τους κέφαλους και τα συρτάρια.

Η πλούσια ιστορία της περιοχής του Γράμμου αρχίζει από την αρχαιότητα (ευρήματα Νεστόριου και επιγραφή αρχαίας Βάτυνας), περνά στους Ρωμαϊκούς χρόνους, το Βυζάντιο, την Τουρκοκρατία, τον Μακεδονικό Αγώνα ως την περίοδο του Εμφυλίου (1949) κατά την οποία η περιοχή έγινε πεδίο σκληρών και πολύνεκρων μαχών.

Μνημεία

Αρχαιολογικά μνημεία στην περιοχή Νεστορίου - Πτελέας (επιγραφή αρχαίας Βάτυνας).

Ο μεταβυζαντινός ναός με τρούλο του Αγίου Ζαχαρία βρίσκεται στην κοιλάδα του Γράμμου και στο δρόμο από το Πεύκο προς τη Γράμμουστα.

Το μοναστήρι της Τσούκας είναι χτισμένο σε ένα γείσωμα που εκτείνεται κατά μήκος του βορειοανατολικού φαραγγιού της Αγίας Άννας. Χτίστηκε επί Ανδρόνικου Παλαιολόγου (13ος αι.). Καταστράφηκε το 1943 αλλά σώζεται η κεντρική εκκλησία. Πρόσβαση μόνο από το χωριό Αγία Άννα.

Το μοναστήρι Αγίου Γεωργίου στο Επταχώρι Άγιος Νικόλαος Πτελέας.

Η εκκλησία Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Χρυσής, η εκκλησία Άγιος Γεώργιος Ζούζουλης. Η εκκλησία του χωριού Γιαννοχωρίου με τον διπλό γυναικωνίτη.

Η εκκλησία του χωριού Γράμμου (Γράμμουστα). Το δημοτικό σχολείο του Επταχωρίου. Η παλαιά Κοτύλη με τα πετρόχτιστα σπίτια. Ο παραδοσιακός οικισμός Πεύκου με τα πέτρινα σπίτια και τις σχιστόπλακες σκέπες. Οι παλιοί νερόμυλοι των χωριών Πευκόφυτου, Πεύκου, Επταχωρίου και Ζούζουλης. Το κάστρο του Νεστορίου.

Τα πέτρινα γεφύρια:

• Του Επταχωρίου: μονότοξο, χτισμένο το 1900, βρίσκεται μέσα στο χωριό.
• Κουσουμπλή: μονότοξο, χτισμένο στα τέλη του 16ου αι. βρίσκεται στο Ζουζουλιώτικο ποτάμι.
• Της Ζούζουλης: κτίστηκε το 1880 και βρίσκεται λίγο έξω από το χωριό Ζούζουλη.
• Της παλιάς Κοτύλης, μονότοξο χτίστηκε τον 19ο αι.