Στο νησάκι της λίμνης της Καστοριάς, στα 4 χλμ απόσταση από το κέντρο της πόλης, βρίσκεται η Ιερά Μονή της Παναγίας της Μαυριώτισσας, ένα εξαιρετικής τέχνης μοναστηριακό συγκρότημα του 11ου αιώνα, του οποίου η αποκατάσταση ολοκληρώθηκε πρόσφατα από τον αρχιτέκτονα Ν. Δόικο.

Μια επίσκεψη στο μοναστήρι αξίζει τον κόπο όχι μόνο για να θαυμάσει κανείς τις πολύ όμορφα φιλοτεχνημένες τοιχογραφίες του και την ομώνυμη εικόνα, που έχουν διατηρηθεί σε πολύ καλή κατάσταση, αλλά και για να περιηγηθεί στο υπέροχο τοπίο που το περιβάλλει.

Στην είσοδο του μοναστηριού βρίσκεται ένα άλλου είδους διατηρητέο μνημείο, ένας πλάτανος ηλικίας περίπου 900 ετών, ύψους 67 μ. και περιμέτρου κορμού 8,50 μ.

Αγία Άννα - Ιερά μονή Ι. Τσούκας

Ανάμεσα στο Νεστόριο και την Αγία Άννα, στη βραχώδη, πανύψηλη και κατακόρυφη όχθη ενός παραπόταμου του Αλιάκμονα, δίπλα ακριβώς από το μοναδικό καταρράκτη του ίδιου ποταμού βρίσκεται η τοποθεσία με την ονομασία «Όντρια». Στην τοποθεσία αυτή που απέχει περίπου 10 χιλιόμετρα από το Νεστόριο βρίσκεται το ξακουστό βυζαντινό μοναστήρι των Ταξιαρχών Μιχαήλ και Γαβριήλ, που είναι σήμερα γνωστό ως Ιερά Μονή Ταξιαρχών Τσούκας επειδή παλιότερα υπαγόταν διοικητικά στο γειτονικό χωριό Τσούκα που σήμερα είναι εγκαταλειμμένο.

Το μοναστήρι ιδρύθηκε το 1254. Αφιερώθηκε στους Αρχάγγελους Μιχαήλ και Γαβριήλ γιατί η τοποθεσία στην οποία είναι χτισμένο, ανάμεσα στους πελώριους βράχους, δίπλα στον καταρράκτη του Αλιάκμονα, κάτω από την απρόσιτη λατρευτική σπηλιά και κοντά στη μεγάλη πηγή θυμίζει την ανάλογη τοποθεσία των Κολοσσών (Χωνών) της Μικράς Ασίας όπου ο Αρχάγγελος Μιχαήλ τέλεσε το περιφημότερο από τα θαύματά του, το λεγόμενο «εν Χώναις θαύμα».

Σε όλη τη διάρκεια της μακραίωνης ιστορίας της η Μονή των Ταξιαρχών έχει χρειαστεί να ανεγερθεί πολλές φορές, εξαιτίας κυρίως των ληστρικών επιδρομών που υπέστη κατά καιρούς από Τούρκους, Βουλγάρους, Ιταλούς και Αυστριακούς, αλλά και λόγω του αγιασμένου νερού που βρίσκεται κάτω από τα θεμέλιά της και τα υποσκάπτει.

Από το έτος 1931 μέχρι σήμερα αποτελεί μετόχι της Ιεράς Μονής Αγίων Αναργύρων Μελισσοτόπου η οποία ανήκει στη Μητρόπολη Καστοριάς. Οι επισκέπτες μπορούν σήμερα να την επισκεφτούν και να θαυμάσουν τη μαγευτική τοποθεσία που την περιβάλλει και την τέχνη με την οποία είναι κτισμένοι οι δύο ναοί της.

Ομορφοκκλησιά

Στο Δήμο Αγίας Τριάδας σε απόσταση 4 χλμ. από τον οικισμό Πεντάβρυσος, βρίσκεται μια μικρή πετρόχτιστη εκκλησία αφιερωμένη στον Άγιο Γεώργιο. Πρόκειται για ένα σταυροειδή ναό με νάρθηκα χτισμένο στα τέλη του 11^ου αιώνα, που είναι περισσότερο γνωστός ως Ομορφοκκλησιά.

Την προσωνυμία αυτή και τη φήμη της η Ομορφοκκλησιά την οφείλει στην ξεχωριστή ομορφιά του σχεδιασμού της αλλά και της διακόσμησης που περιλαμβάνει κεραμοπλαστικό στολισμό στους εξωτερικούς τοίχους, περίτεχνες τοιχογραφίες και μια εξαιρετικής τέχνης ολόσωμη ξυλόγλυπτη εικόνα του Αγίου Γεωργίου, ύψους 2,86 μέτρων που θεωρείται θαυματουργή και αποτελεί σημείο αναφοράς στην ιστορική και πολιτιστική της αξία. Το γλυπτό αυτό του 23^ου αιώνα συνδέεται όπως και οι περισσότερες τοιχογραφίες του με τη δυναστεία των Παλαιολόγων, όμως η τεχνοτροπία του παραπέμπει σε δυτικά πρότυπα που του προσδίδουν μια ιδιαιτερότητα απέναντι στις παραδοσιακές αγιογραφίες.

Σύμφωνα με την παράδοση η εικόνα μεταφέρθηκε από τα Γιάννενα πάνω σε έλκηθρο που μετέφεραν δύο αδελφές, στην πραγματικότητα όμως η κατασκευή της αποδίδεται σε κάποιο τοπικό εργαστήρι της Άρτας ή της Καστοριάς.

Η φήμη για τη θαυματουργή εικόνα προσελκύει πολλούς πιστούς που έρχονται στην Ομορφοκκλησιά κάθε χρόνο στη γιορτή του Αγίου Γεωργίου για να την προσκυνήσουν και να ευχηθούν στον άγιο προσπαθώντας να κολλήσουν νομίσματα πάνω στο ανάγλυφο.

Links:
Υπουργείο Πολιτισμού - Ναός Αγίου Γεωργίου Ομορφοκκλησιάς
Ευθύμιου Τσιγαρίδα: Φορητές εικόνες του 13ου αιώνα από τη Μακεδονία